Kultura Zuzendaritza Nagusia - Vianako Printzea Erakundea
1958
Juan Maluquer Motes
Nafarroako arkeologia, oro har, ez da munduaren intereseko adierazpen zibil eta artistikoen distira, Grezian eta Erroman gertatzen den bezala; gure jatorriaren bilaketa da, eta gure ethnos eta gure gurasoen lana dokumentatzen duten aztarna ukigarrietan gure tradizioaren beraren kontserbazioa. Beraz, gure lurrarekiko lotura bat da, hitzaren zentzurik literalenean, eta bizitza propio eta barnekoi bat, gure artean luzaroan jaio edo bizi izan denak bakarrik uler dezakeena. Nafarroako Foru Aldundiak, Indusketa Zerbitzuen bitartez, interes handia erakutsi du ikerketa arkeologikoen inguruan, eta Espainiako lehen eskualdeen artean dago bere ondare arkeologikoaren balorazioan. Trikuharriak, kobazuloak, Burdin Aroko aztarnategiak eta erromatarrak induskatu dira, Nafarroako antzinako historiaren ikuspegia argituz. Hala ere, Iruñea, probintziako hiriburua, Estrabonen garaian baskoien hiri nagusitzat jotzen zena, 1956. urtera arte ez zen indusketa sistematiko baten xede izan, erromatar zimenduaren ezagutza antzinako autoreen aipamen urrietara eta eraikinen baten berrikuntzek ematen zituzten noizbehinkako aurkikuntzetara murriztuz. Indusketarik ez egitearen arrazoia izan da, zalantzarik gabe, Iruñean Erdi Aroko hiria eta hiri modernoa erromatarrari gainjarrita daudela, eta oso zaila dela zundaketa arkeologiko bat egiteko puntu bat aurkitzea. Indusketa bat egiteko aukera Katedralaren Arcedianato-ko orube txiki batek eskaini zigun, eta 1956ko udaberrian gure lanari ekin ahal izan genion, zazpi hilabetetan zehar, etenik gabe, berrehun metro karratu industuz, lau metrotik beherako sakoneran. Antzinako Iruñearen garapena ezagutzeko zuen balioak metodo estratigrafikoaren zorroztasuna zorroztu zigun, datu kronologiko guztiak eta aurkitutako eraikuntzekin zuen lotura bildu ahal izateko.