Kultura Zuzendaritza Nagusia - Vianako Printzea Erakundea
Nafarroako Gobernua

Nafarroako Artxiboak Iruñeko nabarreriaren birpopulaketaren VII. mendeurrenari eskainiko dio ekaineko mikroerakusketa

2024/06/10

Nafarroako koroak Iruñeko Nabarreria hiria birpopulatzeko agindua eman zuen pribilegioaren errege-zehapenetik 700 urte bete zirenean, 1324an, Nafarroako Errege Artxibo Orokorrak ekaineko mikroerakusketa eskaini zion jendeari gertakari horrekin zerikusia zuten dokumentu batzuk erakusteko. Zehazki, Karlos I.aren 1324ko pribilegioa dago ikusgai, Kontuen zenbait erregistro, auzoak, kaleak eta lursailak mugatzeko egindako lanen berri emanez, eta Karlos II .aren 1336ko pribilegio bat, Nabarreria gotortzeko baimena emanez.

"Nabarreriaren Birpopulaketaren VII. Mendeurrena (1324)" mikroerakusketa formatu txikiko erakusketa da, doakoa eta librea. Nafarroako Artxiboko beheko galerian zabalik egongo da ekaineko egun guztietan, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.

Nabarreria suntsitu eta birpopulatzea

Nabarreria, erromatar hiriaren oinordeko "hiria", 1276an suntsitu zuen armada frantsesak, Nafarroako gobernadoreari eta San Zernin eta San Nikolas burges frankoei laguntzera joanda. Ia mende erdiz, katedral erromanikoa eta eraikin erlijioso mordoxka bat baino ez zituen zutik jarraitu. Hainbat saiakera huts egin ondoren, 1319an Iruñeko erregeak, apezpikuak eta kabildoak akordioa lortu zuten: elizgizonek hiriaren jaurerria erregeari ematen zioten – beren etxeak eta etxaldeak bakarrik gordetzen zituzten – eta erregeak, trukean, Nabarreria berreraikitzea ahalbidetuko zuen.

Lanak 1321ean hasiak ziren. Gobernadoreak izendatutako komisarioek – Baigorriko errektorea eta Pedro López de Taxonar – zuzendu zituzten zeregin praktikoak. Abuztuko azken astean hasi ziren, auzoak eta kaleak mugatuz, eta, azkenik, etxeak eraikiko ziren lursailak mugatuz. Zurezko hesolekin seinalatuta, neurgailu batzuek dozena bat auzo edo "viko" ezarri zituzten. Hiri-bilbe berri horren trazadurak erabat ezabatu zuen Nabarreria suntsitu aurretik zegoena. Partzela-tipoak 12 ukondo aurrez aurre eta 60 ukondo hondoan neurtzen zituen, hau da, 190 m2 inguruko azalera zuen. Kalearen kalitatearen arabera, ukondo karratuko 6 eta 2 diru (0,26 m2) arteko urteko zentsu baten truke eman zitzaizkien biztanle berriei. Esate baterako, katedrala eta burgu frankoak lotzen zituen Rua Nagusia izan zen dotoreena, eta han eraiki zituzten etxeak aberatsenek. Nabarreriaren ipar-ekialdeko muturra auzo juduarentzat gorde zen.

1324ko baieztapena

Hiru urte geroago iritsi zen orain ospatzen ari garen benetako zigorra. Zehazki, 1324ko ekainean, orain 700 urte, Paristik, Frantziako eta Nafarroako errege Karlos I.ak Nabarreriako hiria berreraikitzeko bost urte lehenago bere anaia eta aurreko Felipe II .a Luzea eta Arnaldo Barbazan Iruñeko apezpikuak sinatutako akordioa berretsi zuen.

Birpopulaketa bultzatzeko, erregeak Jakako foruan jasotako legeak eman zizkien biztanle berriei. Era berean, alkate batek eta hamabi epaimahaik osatutako tokiko gobernua ematen zion Nabarreriari, eta azoka bat larunbatero eta bi azokatan, bata martxoan eta bestea ekainean. Erregeak beretzat gordetzen zituen auzo judua (judutegia), ale-biltegia (txapitela) eta harategiak, bainuak, labeak eta ukuiluak ustiatzea. Hurrengo urteetan auzotar berriek jaso zituzten etxeak, eta horietako gehienak, abizenek erakusten zuten bezala, Iruñerriko haranetatik eta zendeetatik zetozen.

Errege-zehapenean Nabarreriako biztanleei harresi berria kostatzea ere agintzen zien arren, egia esan, lau hamarkada geroago "hiria" oraindik hesirik gabe zegoen. Beraz, Karlos II .a izan zen 1366an harresia eraikitzeko baimena eman zuena. Horrekin, Nabarreriako hiri birpopulatuak hiri-profil eta profil juridikoak eskuratu zituen, burgostarren batasun dekretatutik haratago iraungo zutenak.

 Nafarroako Artxiboak Iruñeko nabarreriaren birpopulaketaren VII. mendeurrenari eskainiko dio ekaineko mikroerakusketa

Zerrendara itzuli